[ميثم تولاّيى ]
آواى حزن انگيز نوحه حالا ديگر از تلفن همراه هم به گوش مى رسد و اين يعنى مرثيه اهل بيت (ع) در دنياى مدرن امروز همچنان قلب هاى عاشق را به سوز مى آورد و اينجاست كه وظيفه مداحان سنگين تر از گذشته مى شود. اگر زمانى نوحه خوانى در چهار ديوارى تكيه محدود مى ماند يا حداكثر در نوار كاستى پخش مى شد، اكنون نسل جديد وسايل ارتباطى نوحه را به طور گسترده به گوش جان عاشقان مى رسانند. حالا مداحان هم مجبورند محتواى نوحه را با شرايط روز تلفيق كنند و اينجاست كه نوحه با سياست آميخته مى شود و نوحه خوان به اين وادى مى آيد.
مصاحبه با سعيد حداديان را كه قبل از ماه محرم انجام شده ولى به دليل تعطيلات در اين شماره كه يك هفته از تاسوعا و عاشوراى حسينى مى گذرد، به چاپ رسيده است در ادامه بخوانيد.
به عنوان سؤال اول جنابعالى چقدر سابقه فعاليت در دانشگاه تهران داريد
۱۱ سال.
در دانشگاه تهران چه سمتى داريد
مسئول دفتر ادبيات و هنر نهاد رهبرى دانشگاه تهران.
آقاى حداديان شما مداحى را شغل مى دانيد
مداحى در گذشته بيشتر به عنوان يك شغل محسوب مى شد ولى الان اكثر بر و بچه هايى كه مداحى مى كنند يك شغل ثابت هم دارند و در كنار اين شغل در هيأت ها و عزادارى ها مداحى مى كنند اما در گذشته اين طورى نبود، قبلاً يك گروهى بودند به عنوان مداح اهل بيت كه اتفاقاً ملبس هم بودند و اصلاً شغلشان صرفاً همين بود.
اين گذشته يعنى چند سال پيش
۵۰ سال پيش را عرض مى كنم، حدود ۲۰ سال قبل از انقلاب.
مهمترين تفاوتى كه ميان مداحان بعد از انقلاب با قبل از انقلاب مى بينيد در چيست
امروز مداحى كشور قطعاً متعالى تر است نسبت به آنچه كه زمان طاغوت بوده، چون قاطبه مداحان امروز كشورمان در خدمت نظام اسلامى هستند اما معلوم نبود كه قاطبه مداحان زمان طاغوت دلشان با انقلاب امام بوده باشد. اما مى خواهم برگردم به سؤال قبلى شما كه فكر مى كنم جواب آن را كامل ندادم و اگر درست بگويم سؤالتان اين بود كه مداحى شغل است يا اشتغال
اول از همه بايد بگويم كه مداحى اشتغال است اگرچه مى تواند شغل هم باشد. چرا ببينيد من به شخصه نه پول و نه هيچ هديه اى را قبول نمى كنم اما گرفتن آن را هم نقد نمى كنم چون اگر قرار باشد مداحى در تمام يكصد مناسبتى كه ما در طول سال داريم يعنى ثلث يك سال كه ۳۶۵ روز است از صبح تا شب براى اين هيأت يا براى آن مسجد حنجره پاره كند ديگر رمقى و كششى براى كار كردن پيدا نمى كند مگر اين كه طرف خيلى زرنگ باشد و خيلى هم در محيط كارش و اداره اش تحويلش بگيرند و بتواند پاره وقت يك جايى استخدام شود وگرنه اصلاً نمى تواند زندگى اش را بچرخاند.
تصور مى كنيد اين اتهامات و بعضاً شايعاتى كه در خصوص نرخ دستمزدهاى مداحان براى آنها ساخته مى شود ناشى از چيست
ببينيد كسانى كه اين گونه حرف و حديث ها را پشت سر مداح جماعت مى سازند مشكل اصلى شان با چند تا نوجوان است كه فعلاً در حال رشد هستند و خيلى هم زحمت مى كشند بنابراين به نظر من اگر حرفى يا انتقادى بعضاً صحيح هم راجع به آنها زده مى شود نبايد با برخورد چكشى به اصلاح و ترميم آنها برآييم.
قدرى مى خواستم از پسرتان بپرسم، خودتان تمايل به ورود او به عرصه مداحى داشتيد يا خواست خودش بود
هم خواست خودش بود و هم اين كه من تشويقش كردم.
فكر مى كنيد پسرتان چقدر در عرصه مداحى موفق بوده و آيا آينده روشنى براى او مى بينيد
اول از همه اين را بگويم كه الان نمى شود در مورد او كه ۲۱ سالش است نظر داد، بايد قدرى پخته تر شود اما در مجالس كلامى مثل بيت رهبرى و شب هاى احيا مى توانم بگويم آن طورى كه من مد نظرم است خوانده، مابقى نه.
چه توصيه اى يا نصيحتى به فرزندتان داشتيد براى ورود به جرگه مداحان
تقواى در متن. مداح بايد اهل تقوا باشد ممكن است بگويند اولا تقوا در وجود است اما همين كه من آمدم مداح شدم يعنى تقوا دارم، در همين حدى كه ائمه را به امامت قبول دارم و تولى و تبرى مى كنم، يعنى متقى هستم حالا از اينجا به بعدش را بايد خودم دست به كار شوم و به تقوايم بيفزايم، گرچه به آن ايده آل نمى رسم اما بايد تا آخر عمرم كار كنم.
فكر مى كنم قدرى از بحث دور شديم، منظورتان از تقواى در متن چيست
يعنى آن مطلبى كه من دارم به مردم ارائه مى دهم تجلى گاه دين باشد و محبت اهل بيت (ع) را به آنها تزريق كند و حتى شبهات را پاسخ دهد يعنى از لحاظ علم كلام هم پخته باشد و اخلاص را ترويج دهد. آن شعرى كه ما مى خوانيم بايد از لحاظ محتوا و پيام لااقل به اعتقادات مردم لطمه وارد نكند اگر كمكى هم نمى كند و بعد در مرحله دوم كمك كند. من به همه كسانى كه مى خواهند مداح شوند پيشنهاد مى كنم يك سال معلمى كنند، يكى از فوايد معلمى آموختن حرف زدن است.
آقاى حداديان، مقام معظم رهبرى در بيانات خود در خصوص عزاى ائمه، پيوسته بر افزودن شعور مخاطب در اين جلسات تأكيد دارند. به نظر مى رسد اين افزايش آگاهى در عزاداران بيشتر متوجه روحانيون باشد؛ فكر نمى كنيد در يك روند اشتباه مداحان نقش روحانيون را كمرنگ كرده اند
واقعاً سؤالتان خوب بود. ببينيد ماقبل از انقلاب چند تا نماز جمعه داشتيم دو يا سه تا، الان چند تا داريم بهترين خطبا در نماز جمعه دو تا خطبه مى خوانند نه يكى و آن دو خطبه هم حكم دو ركعت نماز را دارد.
بنابراين كشور ما الآن از لحاظ منبر الحمدلله به احسن وجه اداره مى شود، سيماى جمهورى اسلامى هم در طول هفته از بهترين خطبا، بهترين اهل منبر، بهترين اهل وعظ استفاده مى كند ضمناً ما يك سخنرانى تقريباً واجب در هر هفته داريم كه بايد آن را گوش دهيم و آن فرمايشات آقا در جمع گروه هاى مختلف مردم است كه چهارشنبه ها خدمتشان مى رسند، حالا سؤال من اينجاست آن افرادى كه مى گويند مداحان باعث شده اند جمعيت پاى منابر كمتر شود چه وقت ديده ايد مجلس آقاى فاطمى نيا يا آيت الله خوشوقت كم شود اين كه مى گويند مداح آمده جاى منبرى را گرفته تهمت است، شما كل مداحانى را كه جمعيت زيادى گرد آنها هستند با كل وعاظ و روحانيونى كه سرشناس اند قياس كنيد صدق كلام من را در مى يابيد. آقاى رفيعى در مسجد اعظم قم در ماه مبارك رمضان منبر مى رود كل مسجد جمعيت نشسته است حتى آقاى امين هم نشسته اند.
 |
|
|
اين را هم بگويم اين ۵ مداحى كه جمعيت دارند از دامن همين منبرى ها و روحانيون بيرون آمده اند، اگر آقاى حداديان جمعيت دارد براى اين است كه مورد تأييد روحانيت است و از دامن روحانيت درآمده، اگر حضرت آقاى ارضى جمعيت دارد براى اين است كه از دامن روحانيت درآمده و بعد هم روحانيت او را تأييد مى كنند.
اما نمى توان كتمان كرد كه خيل عظيم مداحان تازه وارد،جايگاه و نقش مداحى را با آسيب هاى فراوانى روبه رو ساخته وگرنه اين همه انتقاد بزرگان دينى بدون علت نبود.
مداحى يك هنر قدسى است نبايد مداحان تازه وارد را تا يك خطايى مى كنند مورد سرزنش قرار داد و در ذوقشان زد چون مشكلات زيادى پيش مى آيد، يكى اين كه ديگر پيش شما نمى آيد و در دامان آدم هايى مى افتد كه جذبش مى كنند، هيچ فرقى هم نمى كند، شاعران، بازيگران، همه هنرمندان اين جورى هستند، منتهى مداحى قديس است، مقام معظم رهبرى هم سفارشات خوبى در خصوص مداحى چه مثبت و چه منفى داشته اند و دارند كه بايد پيگيرى كنيم و بعد از فرمايشات ايشان است كه ما مى فهميم كجا را اشتباه رفته ايم يا كجا را درست طى كرده ايم.
فكر مى كنيد چنددرصد از مداحان امروز جامعه ما مانند شما توصيه هاى مقام معظم رهبرى را در جهت افزايش بعد كيفى عزاداران ائمه پيگيرى مى كنند و اصولاً چه ميزان به رهنمودهاى روحانيون اصيل اهتمام مى ورزند
آنچه كه مقام معظم رهبرى مى فرمايند فصل الخطاب همه مداحان است و اگر بنده موقعى حرفى زدم كه خداى نكرده در تعارض با سخنان ايشان بود استغفار مى كنم، روحانيت الگوى مداح جماعت است يعنى هيچ وقت مداحان رقيبان علما نبوده اند بلكه هميشه شمشير آنها بوده و هستند و خصوصاً در مباحث كلامى هميشه نظرات روحانيون و علما مورد نظر ما بوده بنابراين در كت ما نمى رود كه كسى جلوى ولايت فقيه و امام موضع بگيرد براى اين كه ما ديده ايم ولى فقيه ما را ازچه پرتگاه هايى نجات داده است. پس روحانيونى كه در خط ولايت فقيه و متخلق به اخلاق باشند هميشه سردمدار بوده اند.
اين را هم بگويم مداحان زير ۳۰ سال را نمى توان تكامل يافته دانست اين را منى كه الآن ۴۳ سال دارم نمى گويم بلكه همان زمانى هم كه با حاج منصور به بيت رهبرى مى رفتيم نيز مى گفتم كه اينجا مجلس زير ۴۰ ساله ها نيست اما آن جوانگرايى حضرت آقا اجازه حضور مداحان جوان را در بيت مى داد.
خلاصه اگر بخواهيم نسخه اين سؤال را بپيچيم بايد بگويم كه يك عده اى دنبال اين هستند كه بين روحانيت و مداح ها چالش ايجاد كنند در حالى كه هميشه اين روحانيون و علما بودند كه بالاى منبر مى نشستند و مداح ها پله پائين.
تصور مى كنيد اين جمعيتى كه براى مداحى شما به مجلس مى آيند به خاطر صداى شما، سبك مداحى تان و يا چه چيزهاى ديگرى است
ببينيد امسال اين جمعيت ۱۰۰ هزار نفرى كه تخمين زدند براى شب هاى احيا آمده بودند، به خاطر صداى من نيامده بودند بلكه آنها براى اين آمده بودند كه مى دانستند من قبل از اين مراسم خدمت چندين عالم و آيت الله رفته ام و نصايح آنها را گوش داده ام، من بيش از ۲۵ سال است كه خدمت حضرت آيت الله خوشوقت هستم تا زمانى هم كه عالم ربانى آقاى حق شناس در قيد حيات بودند از نفس مباركشان استفاده مى كردم، خود حاج منصور كه ابر مرد مناجات سحر ايران و تمام كشورهاى مسلمان است اگر پاى صحبتش بنشينيد مى بينيد كه مرتب نام اساتيدش را مى برد چون محضر عده زيادى از علما را درك كرده كه الآن مى تواند جلسات به اين خوبى وعظش را اداره كند و مورد نظر و حمايت علما هم قرار بگيرد.
آقاى حداديان يكى از مواردى كه خيلى زياد در جامعه مطرح مى شود بحث تمايز ميان شادى و عزا و نمادهاى مربوط به آن است. درخصوص حمد و ثناى ائمه نيز اين احساس وجود دارد كه جامعه مداحى نتوانسته در لحن و كلام، ميان مولودى و مداحى تمييز قائل شود. آيا اين نقيصه را قبول داريد
يكى از مسئولان مى گفت شادى اگر براى همه كشورها خوب باشد براى كشور ما بحران است، واقعاً هم بحران است. شما ببينيد وقتى در فوتبال استقلال و پرسپوليس خداى نكرده يك تيم پيروز مى شود چه فاجعه اى پيش مى آيد، بايد فاتحه چند تا اتوبوس را خواند.
حالا اين وسط ما شادى اهل بيت را هم مى خواهيم داشته باشيم، عزا را هم مى خواهيم داشته باشيم. اين مرزى كه آقا فرموده اند بايد اين وسط قرار بگيرد، نياز به كار تخصصى دارد كه در حد امكان بچه هاى ما دارند انجام مى دهند.
چه جور فعاليت هايى تاكنون صورت گرفته
مداحى سال هاى ۱۳۴۰ تا ۵۰ اصلاً پيچيدگى هاى الآن ما را نداشت، ما الآن لبه تيغ هستيم، ما براى شبكه چهار سيما در حال تهيه برنامه اى هستيم كه در آن با شاعران برجسته دو نسل گذشته كه صرفاً براى هيأت ها و اهل بيت شعر سروده اند مصاحبه مى كنيم و از ۶ نفر آنها كه هم برگزيده هستند و هم شناسا تجليل مى كنيم به نظرم آن برنامه خيلى از مشكلات را حل مى كند.
آن ۶ نفر چه كسانى هستند
آقايان انسانى، شفق، مجاهدى، سازگار، حسان، معيرمشهدى.
شعراى امروز را چطور مى بينيد
الآن جوان هايى كه براى اهل بيت شعر مى گويند خيلى رشد كرده اند، ما در گذشته دنبال يكى، دو تا شاعر مى گشتيم تا برايمان شعر بگويند اما الآن شاعران اهل بيت الحمدلله زياد شده اند و خوب هم شعر مى گويند.
آقاى حداديان ما در فرهنگ اسلامى داريم كه سياست عين ديانت است يعنى همان فرموده شهيد بزرگوار آيت الله مدرس. شما ورود مداحان به عرصه هاى سياسى حتى اگر اين ورود تنها با يك اظهار نظر صورت بگيرد را چگونه ارزيابى مى كنيد اصلاً معتقديد كه مداحان بايد به اين حوزه ورود پيدا كنند يا خير
سؤال خوب و به جايى بود. اول بايد بگويم كه حتماً بايد مداحان به عرصه سياست هم وارد شوند، ثانياً دركدام انتخابات ديديد كه نظرات ورزشكارها و يا بازيگران را نپرسند، با همه قشرهاى مختلف مصاحبه مى كنند و نظرشان را مى گيرند، هميشه از آقاى پروين پرسيده شده شما به چه كسى رأى مى دهى اما به سعيد حداديان و مداحان كه مى رسد همه صدايشان درمى آيد، تازه من سياسى تر بايد باشم يا آقاى پروين من در عرصه سياسى كشور صاحب نظر هستم يا آقاى پروين و قلعه نويى
من به نمايندگى از مداحان مى گويم كه ما در تمام جاهايى كه خطر جدى كليت جامعه را تهديد كند وارد عمل مى شويم و اين را هم امام راحل دستور داده اند كه انجام دهيم، مثلاً بنده به عنوان يك مداح طبق فرموده مقام معظم رهبرى بايد از دولت حمايت كنم و مى كنم اما آنهايى كه با دولت مخالفت مى كنند و دليل مخالفتشان هم مشخص است به ما مى گويند چرا وارد عرصه سياست مى شويد و از دولت حمايت مى كنيد
من، حاج منصور، آقاى طاهرى و ديگران در نظام جمهورى اسلامى ايران هيچ وقت نشده كه مورد حمايت مالى دولت قرار بگيريم بنده تا الآن يكبار هم از بسيج وام نگرفته ام البته صاحب خانه و زندگى هستم ولى از دولت كمك نگرفته ام، از دوستان قرض كرده ام ولى از نظام قرض نگرفته ام، از نظام خرج خودم نكرده ام، پس ما آدم هايى كه دنبال مسائل مادى باشيم نبوده ايم.
مى خواهم به اين آقايان بگويم شما اگر از امام حسين (ع) حيا نداريد و اينگونه به جامعه مداحى توهين مى كنيد خودتان را چگونه صاحبنظرى مى دانيد كه بدون ادله و پيروى از اصول نظريه پردازى به راحتى مى گوييد ما يك جريان سياسى هستيم.
اين را حتماً بنويسيد كه الحمدلله رب العالمين رئيس جمهور عزيزمان هم روزى كه آمد اهل هيچ گروهى نيست و اتفاقاً همان كانديداهايى كه از آنها حمايت مى كردند هر كدام منصوب به يك جايى بودند ولى مقام معظم رهبرى همان ابتدا فرمودند كه دكتر احمدى نژاد عضو هيچ حزبى نبود.
بزرگترين آرزويى كه داريد و برآورده نشده چيست
ملاقات با حضرت ولى عصر(عج) و شهادت.
كارى بوده كه حسرت انجام آن را داشته باشيد
بله، شهيد شدن (مى خندد) يكى از دوستان مى گفت ما بر خورديم كه شهيد نشديم.
كدام دوره از زندگى تان را دوست نداريد و مى خواهيد فراموشش كنيد
كل بعد از جنگ به خاطر اينكه شهيد نشدم (مى خندد)/
خاطره اى از زمان جنگ داريد
كل جنگ خاطره است، اما آن مداحى كه قبل از عمليات مرصاد كردم را خيلى دوست دارم چون هيچ كدام از بچه ها نمى دانستند كه زنده مى مانند يا نه ولى آنچنان شور و هيجان داشتند كه وصف نشدنى است.
قصد نداريد در عرصه هاى مسئوليت و انتخابات حضور پيدا كنيد
ابداً، من شكر مى خورم (مى خندد)، نوكرى امام حسين(ع) براى من كافيست.
آخرين فيلمى كه ديده ايد
سينمايى
بله.
بگذاريد فكر كنم.// اخراجى ها.
بهترين فيلمى كه در طول سال هاى اخير ديده ايد را نام مى بريد
خيلى دور، خيلى نزديك و واقعاً به نويسنده و كارگردان آن تبريك مى گويم كه چنين فيلم عرفانى را بدين زيبايى ساختند و به خوبى هم به پايان بردند چون ما ايرانى ها معروفيم كه به خوبى نمى توانيم كارها را پايان دهيم.
نقطه عطف زندگى تان را كجا مى دانيد
مرگ برادرم، من وقتى ۱۷ سالم بود برادرم شهيد شد، من خيلى به او وابسته بودم و خيلى گريه مى كردم، يادم هست يكى از علما من را ديد و گفت چرا گريه مى كنى گفتم برادرم از دنيا رفته، گفت به تو چه ! گفتم برادرم است، گفت خدا بيشتر دوستش دارد يا تو و اين نگرش من به جهان را تكامل بخشيد.
چه جور شعرهايى را براى خواندن انتخاب مى كنيد و از بين شعراى ايرانى با كداميك به قول معروف حال مى كنيد
با حافظ خيلى حال مى كنم و شعرهايى را انتخاب مى كنم كه محتواى كلى داشته باشد.
يكسرى اسم مى گويم نظرتان را بگوييد:
۱) مسعود ده نمكى: سه نقطه
۲) ابراهيم حاتمى كيا: كارگردان بى نظير دفاع مقدس كه على رغم تمام انتقاداتى كه به او مى شود ولى كماكان بى نظير مانده است.
۳) حاج محمود كريمى: ابرهنرمند عرصه مداحى كشور كه مى تواند منشأ نقاط عطف فراوانى در جهت بهبود روند رشد مداحى كشور باشد.
۴) حجت الاسلام نقويان: دوست خوب من و حافظ و واعظ موفق.
۵) رضا كيانيان: تنها بازيگرى كه به طور جد در ايفاى نقش روحانيت موفق بوده است و مى خواهم اسم او را جزو ابر بازيگرها ذكر كنم، بازى او در روبان قرمز فراتر از نقشش بود لذا ميدان را از آقا پرويز عزيز مى دزديد البته شك نداريم كه آقاى پرستويى هم از برجستگان هنر سينماست.
متن كامل مصاحبه رادرشبكه ايران به آدرس:
www.inn.irبخوانيد.
حاشيه ناامنتذكره حاج سعيد حداديان
آن فروغ ديده مداحان، آن خلوت گزيده سياحان؛ آن مانده به ياد امام وشهيدان، آن سوخته درغم عزيزان؛ آن يادگار بدر و مرصاد، هرگز نيفتاد به غبغبش باد!، آن چهره شاد و شوخ و مسرور، فارغ التحصيل مكتب حاج منصور!؛ آن مايه فخر اطرافيان، نگاهش به جوانان به سان رويانيان!!، حاج سعيد حداديان (بعثهُ الله مع شهداءِ و الصديقان)/
طفل تازه به دنيا آمده كودكى خويش را در بچگى سپرى همى نمود! و چندى نگذشته كه خود را بر منبر سنگرها ديد! و در آنجا روايت آهنگران به قرائت كويتى پور همى مى خواند بلا تشبيه ، به روايت عاصم به قرائت حَفص! وچه روحيه ها داد چند نفر را قبل از شهادت ناشنوا نمود! و چقدر را مدهوش.// الله اعلم!
سنش به سبعه وعشره(۱) نرسيده بود كه برادر خويش را در قافله شهدا ديد و اندوهى عظيم بر وى عارض گشت. همانجا بود كه به سان عطار درويش ديده و فرهاد، شيرين چشيده و خلاصه مرغ پركنده! عطاى معاش به لقاى معاد بخشيد كه:
چنين قفس نه سزاوار چو من خوش الحانيست
روم به گلشن رضوانِ شهادت كه مرغ آن چمنم
روزگار بدين سان بر وى بگذشت وگرچه جوانى را به حسرت شهادت طى نمود، لكن شيخ شيرين سخن هيئت ها شد و در اقليم مداحان، از قدرتها!! چنان كه حضرت مستطاب آقازاده را وليعهد خود نمود و منبر بدو داد و در نوجوانى حنجر از او ستاند!
چون حضرت شيخ اعلى حاج منصور ارضى كه در اين اقليم مقام نيمه خدايى دارد! وى نيز حق شاگردى ادا كرد و در سياست، به مدح اصولگرايان نشست و ذم غير!:
گفتم كه به ضدّت چه نگفتند اصلاح طلبان
گفت پرهيز كن از صحبت پيمان شكنان!
گفتم آخر تويِ سياست آيى خسرو شيرين دهنان
گفت: مرد يزدان شدم و فارغم ازين اهرمنان!!
۱ـ يه چيزى تو مايه هاى هيفده خودمون
* اشعار: با ترجمه وتلخيص وتحريف از حافظ
حسين اميرى
شوشان: اعتياد معضلي چندوجهي و اختاپوسي است كه متاسفانه به طور فزاينده و در عين حال در هم تنيده و پيچيده اي جوامع انساني را گرفتار نموده است و به جرات مي توان گفت كه هيچ گروه و طبقه سني، تحصيلاتي، شغلي و ... در دنيا وجود ندارد كه از تلخي اين واقعيت شوم بي نصيب باشد. 
شوشان: در نشستی مطبوعاتی با حضور دکتر مهدی قمیشی، حجت الاسلام مسلم سلیمانی و مهندس پرویز پورفرخی، دومین جلسه از سلسله مباحث مهندسی فرهنگی با موضوع دولت فراگیر توسط خانه مطبوعات خوزستان برگزار شد.
